Yetişkin Zorbalığı

Bir yetişkinin başka bir yetişkine karşı sürekli, kasıtlı ve güç dengesizliği içeren davranışlarla psikolojik, duygusal ya da sosyal anlamda zarar vermesine “yetişkin zorbalığı” denir.

Bu zorbalık türü çoğu zaman fiziksel değildir. O nedenle bazen fark edilmesi zor olabilir. İş yerinde, aile içinde, arkadaş ilişkilerinde ve hatta romantik ilişkilerde de görülebilir. Yetişkin zorbalığı çoğu zaman “olgunluk”, “iş hayatının gerçekleri” ya da “idare etme” adı altında toplum tarafından normalleştirilir. Oysa bu tutum, mağduriyetin görünmez olmasına yol açarak zorbalığın devam etmesine neden olur. Zorbalık, yaş aldıkça bitmez; fark edilmediğinde sadece biçim değiştirir.

Yetişkin Zorbalığının Türleri:

1)Psikolojik Zorbalık : Bir kişiyi küçük düşürme, kontrol altına alma, değersiz hissettirme ya da psikolojik olarak yıpratma amacıyla uygulanır. Çoğu zaman fiziksel bir iz bırakmaz ancak ruhsal anlamda derin etkiler yaratır.

Psikolojik Zorbalıktaki Yaygın Davranışlar Nelerdir?

· *Sürekli eleştiride bulunma, aşağılama ya da alay etme.

· *Manipülasyon yapma (suçu karşı tarafa yükleme, gerçekliği çarpıtma- gaslighting).

· *Yok sayma, iletişimi bilinçli olarak kesme.

· *Başkalarının yanında küçük düşürme.

· *Kişinin özgüvenini hedef alan sözler söyleme.

· *Duygusal ihtiyaçlarını bilinçli olarak karşılamama.

Psikolojik Zorbalığın Etkileri : Uzun süreli psikolojik zorbalığa maruz kalmak özgüven kaybına yol açar. Kaygı, huzursuzluk ve depresif belirtiler görülür. Sürekli kendini suçlama eğilimi, karar vermekte zorlanma, değersizlik ve yetersizlik hissi gözlenebilir. Bunun yanı sıra baş ağrısı, mide problemleri, uyku bozuklukları, sürekli yorgunluk hali ve psikosomatik ağrılar gibi fiziksel belirtiler de bu duruma eşlik edebilir. Travma sonrası stres belirtileri, sosyal geri çekilme, ilişki kurma güçlükleri, öz benlik algısında bozulmalar, iş ve akademik performansta düşüşler görülebilir.

2)Sosyal Zorbalık : Kişinin sosyal ilişkilerini, itibarını ve aidiyet duygusunu zedelemeyi hedef alan, çoğunlukla dolaylı ve fark edilmesi zor davranışlarla ortaya çıkan bir zorbalık türüdür. Psikolojik zorbalığın bir alt türüdür. Güç ve statü mücadelesi, kıskançlık, rekabet, grup içinde hiyerarşi kurma isteği ve empati eksiliği gibi davranışlar sosyal zorbalığa neden olur.

Sosyal Zorbalık Davranışları Nelerdir?

· *Bilinçli bir şekilde dışlama, yok sayma.

· *İtibar zedeleme ya da dedikodu yayma.

· *Sosyal ortamlara kasıtlı olarak davet etmeme.

· *Grup içinde bireyi yalnızlaştırma davranışları.

· *Sosyal ortamlarda hedef gösterme, linç kültürü.

· *İlişkiler üzerinden tehdit içerikli sözlerde bulunma ( kimse seninle konuşmaz).

· *Kişinin başarılarını küçümseme ya da görmezden gelme.

Sosyal Zorbalığın Etkileri : Sosyal zorbalığa maruz kalmak kişinin özgüvenini zedeler. Depresyon ve anksiyete riskini artırır. Sosyal izolasyonu tetikler. Bireyin kimlik ve benlik algısında bozulmalara yol açar. İş ya da okul motivasyonunu düşürür.

3)İş Yerinde Zorbalık (Mobbing) : İş yerinde zorbalık, bir çalışanın diğer bir çalışana ya da çalışan grubuna yönelik sistematik, kasıtlı ve uzun süreli olarak uyguladığı yıldırma davranışlarının bütünüdür. Bu süreçte amaç, bireyin iş performansını zedeleme ve işten ayrılmasını sağlamaktır. İş yerinde uygulanan zorbalığın nedenleri arasında güç ve kontrol ihtiyacı, rekabet, kıskançlık, yetersiz liderlik, empati eksikliği, kurumsal düzeyde zorbalığın normalleştirilmesi ve stresli, baskıcı çalışma ortamı vardır. Bir davranış eğer tekrarlıyorsa, güç dengesizliği içeriyorsa, kişide psikolojik zarar oluşturuyorsa, yıldırma veya kontrol amacı taşıyorsa zorbalık sayılır.

İş Yerinde Zorbalık İçeren Davranışlar Nelerdir?

· *Kişinin yeterliliğini sürekli sorgulama.

· *Hataları abartma, başarılarını görmezden gelme.

· *Bağırma, azarlama.

· *Görmezden gelme.

· *Toplantılara davet etmeme.

· *İğneleyici ve alay edici konuşmalar.

· *Bilgi paylaşımını engelleme.

· *Aşırı iş yükü verme ya da Bilinçli olarak iş vermeme.

· *Yetkinlik dışı veya anlamsız görevler verme.

· *Görev tanımı dışında sorumluluk dayatma.

4)Dijital Zorbalık: E-posta, mesajlaşma, sosyal medya veya çevrimiçi platformlarda gerçekleştirilen sistematik, kasıtlı ve psikolojik anlamda zarar verici davranışları kapsar. Fiziksel temas içermez. Bu nedenle çoğu zaman fark edilmesi zor olabilir. Dijital zorbalık, sınırların belirsizliği nedeniyle zaman ve mekan tanımaz. Yazılı olması nedeniyle kalıcı izler bırakır. Bu durum kişide özgüven kaybına, strese, işlevsellikte azalmaya ve uyku sorunlarına neden olur.

Dijital Zorbalık İçeren Davranışlar Nelerdir?

· *Sosyal medyada itibar zedeleyici paylaşımlarda bulunma.

· *Özel olan yazışmaları izinsiz bir şekilde paylaşım yapma ya da ifşalama.

· *Yazılı iletişimde aşağılayıcı, küçümseyici ve iğneleyici bir dil kullanma.

· *Acil olmayan konularda anında yanıt bekleme.

· *Görmezden gelme, mesajlara kasıtlı olarak yanıt vermeme.

· *Grup mesajlarında kişiyi hedef gösterme.

· *Sürekli denetleme hissi yaratacak şekilde dijital takip yapma.

Dijital Zorbalığın Etkileri: Yetişkinler üzerinde görünmez ve sürekliliği olan yapısı nedeniyle psikolojiyi sosyalliği ve işlevselliği negatif yönde etkiler. Sürekli gerginlik ve kaygı hali, özgüven kaybı, kendini yetersiz ve değersiz hissetme, depresif belirtiler, tükenmişlik ve duygusal bitkinlik gibi psikolojik etkileri görülebilir. Birey duygusal anlamda öfke, çaresizlik, umutsuzluk, suçluluk, utanç ve yalnızlık duygusu hissedebilir. Uyku bozuklukları, baş ağrısı, mide-bağırsak sorunları ve bağışıklık sisteminde bozulmalar yaşayabilir. Sosyal ilişkilerden geri çekilme, etrafa karşı güvensizlik ve iletişimden kaçınma davranışları görülebilir.

Yetişkin Zorbalığıyla Başa Çıkma Yolları:

1. Zorbalığı tanımak ve adlandırmak : Öncelikle yaşanan davranışların bir iletişim sorunu değil, zorbalık olduğunu fark etmek sürecin ilk adımıdır. Süreklilik, kasıt ve psikolojik zarar unsurları bu noktada belirleyicidir.

2. Net ve sağlıklı Sınırlar koymak : Zorba davranışlara karşı sakin, kararlı ve açık bir iletişimle sınırları belirtmek gerekir. Kabul edilemez davranışlara karşı sessiz kalmak zorba davranışların devam etmesine neden olur.

3. Yaşananları belgelendirmek : Mesajlar, e-posta, tarih ve tanık bilgileri gibi delillerle kanıtlar saklanılabilir. Özellikle iş yerinde zorbalık durumlarında hem psikolojik hem hukuki açıdan koruyucu bir adım olur.

4. Sosyal destek almak : Yaşanan zorbalıklar güvenilen kişilerle paylaşılırsa bireyin yalnızlık duygusu hafifler ve gerçeklik algısı güçlenir. Çevreden sosyal destek almak zorbalığın psikolojik etkilerini azaltır.

5. Kendilik değerini güçlendirmek : Zorbalığa maruz kalan kişiye güçlü yönlerini hatırlatmak, özşefkat geliştirmesine destek vermek ve kendini suçlamaktan kaçınmasını sağlamak iyileşme sürecinin önemli adımlarındandır.

6. Psikolojik destek almak : Zorbalığın yarattığı kaygı, özgüven eksikliği ve tükenmişlik belirtileriyle baş edebilmek için psikolojik destek alınması önemlidir. Kişinin baş edemediği durumlarda mutlaka bir uzmandan terapi desteği alması önerilir.

7. Kurumsal ve resmi yollara başvurmak :Eğer bir iş yerinde zorbalık yaşanıyorsa, insan kaynakları, üst yönetim ya da kurum içi etik kurullara yazılı başvuruda bulunabilir. Gerekli durumlarda hukuki yollara başvurulur.

Psikolog Funda Buharalı, Antalya Psikiyatrist, Antalya Psikolog, Antalya Psikoterapi.